VIỆT NAM PHẢI LÀ CƯỜNG QUỐC VỀ NÔNG NGHIỆP

Việt Nam là một quốc gia nông nghiệp. Ai cũng biết điều đó, nhưng cứ mỗi mùa, chúng ta lại nghe những câu chuyện về việc phải cứu nông dân khỏi cảnh ngộ này hay cảnh ngộ khác; các chiến dịch được phát động kêu gọi người dân mua trái cây hoặc rau củ từ nông dân vì cung vượt cầu; và giá cả thị trường giảm mạnh đến mức một số nông dân quyết định vứt bỏ toàn bộ nông sản hoặc dùng chúng làm thức ăn cho gia súc. Tuy là nước xuất khẩu gạo lớn nhưng năm nào cũng rơi vào vòng luẩn quẩn mà chính phủ, ngân hàng và các công ty trong nước phải chung tay tích trữ gạo và đảm bảo giá không giảm mạnh.
Để giải quyết những diễn biến nghịch lý này và đảm bảo sinh kế bền vững cho những người sống dựa vào nông nghiệp, chúng ta cần thay đổi cách suy nghĩ; thay đổi tư duy, như mọi người thường nói ngày nay.
Mai, một người Việt Nam ở nước ngoài hiện đang sống tại Canada giống tôi, gần đây đã gọi điện và nhờ tôi mua gạo vừa mới về đến Vancouver.
Bà kể với tôi rằng đó là đợt thu hoạch đầu tiên, và theo kinh nghiệm bà có được khi lớn lên trong một gia đình làm nông, lúa thu hoạch vào thời điểm này là ngon nhất.
Nhưng cuối cùng, chúng tôi vẫn không hài lòng.
Gạo này không có nguồn gốc từ Việt Nam mà là Thái Lan. Và mặc dù đã nỗ lực hết sức để hỗ trợ nông dân, chúng tôi vẫn không thể tìm thấy bất kỳ loại gạo Việt Nam nào trên thị trường Canada.
Ngược lại, gạo Thái Lan vẫn tiếp tục khẳng định vị thế tại Canada, nơi ngày càng có nhiều người châu Á lựa chọn định cư. Giá gạo Thái Lan thấp nhất tại Canada tuần này là 2.000 đô la một tấn, trong khi giá gạo tại Việt Nam tiếp tục giảm và hiện đang ở mức dưới 400 đô la một tấn. Tuần qua, khi đọc tin tức về Việt Nam, tôi liên tục thấy cụm từ “giá gạo tiết kiệm”.
Chúng tôi, những người Việt xa xứ, rất mong mỏi được ăn cơm Việt Nam trong bữa cơm hàng ngày. Trong khi đó, ở quê nhà, hàng ngàn nông dân đang mòn mỏi trông chờ thương lái đến tận ruộng để bán lúa, dù giá thấp hơn giá thị trường.
Một ngày tháng 10 năm ngoái, tôi nhìn thấy hình ảnh nông dân Bình Thuận, một tỉnh ven biển Nam Trung Bộ Việt Nam, vứt bỏ thanh long vì giá đã giảm xuống chỉ còn 1.000 đồng (4,3 xu Mỹ) một kg. Cũng chính hôm đó, tôi phát hiện ra một số thanh long nằm im lìm tại một siêu thị hàng Việt ở Vancouver, với giá khoảng 100.000 đồng một kg.
Sau khi tìm hiểu một thời gian, tôi biết rằng thanh long là loại trái cây Việt Nam duy nhất có ở Vancouver.
Các nhà xuất khẩu phải vượt qua rất nhiều khó khăn để có được các sản phẩm nông nghiệp như gạo hoặc thanh long đáp ứng được yêu cầu xuất khẩu của Canada, đó là lý do tại sao những sản phẩm này có giá cao trên thị trường Canada.
Và nếu sản phẩm đó đến từ hệ thống nông nghiệp sạch, hữu cơ được chứng nhận thì giá sẽ cao hơn nhiều.
Ví dụ, một loại gạo thơm hữu cơ Thái Lan có giá lên tới 10.000 đô la một tấn, gấp năm lần gạo thường. Chỉ riêng tại thị trường Canada, nhu cầu về sản phẩm nông nghiệp hữu cơ đã đạt khoảng 4,2 tỷ đô la. Trong khi đó, thị trường sản phẩm nông nghiệp hữu cơ tại Mỹ có giá trị 49,4 tỷ đô la.
Công ty nghiên cứu thị trường Ấn Độ Zion dự đoán rằng đến năm 2024, thị trường sản phẩm nông nghiệp hữu cơ toàn cầu sẽ đạt giá trị 323 tỷ đô la, với mức tăng trưởng hàng năm là 15%.
Cuối năm ngoái, với sự quan tâm hạn chế của công chúng, nông nghiệp hữu cơ Việt Nam đã có bước tiến lớn khi Chính phủ ban hành Nghị định về các điều kiện ưu đãi và hỗ trợ cho các doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và hộ nông dân sản xuất nông nghiệp hữu cơ. Nghị định này nêu rõ Chính phủ sẽ tài trợ toàn bộ chi phí chứng nhận sản phẩm hữu cơ và chi phí xác minh các khu vực đủ điều kiện sản xuất hữu cơ.
Ngoài ra, không nhiều người biết rằng Việt Nam là quốc gia đầu tiên trên thế giới có tôm hữu cơ, cách đây 20 năm, được nuôi tại một dự án ở tỉnh Cà Mau phía Nam hợp tác với Thụy Sĩ.
Như người ta vẫn nói, thà muộn còn hơn không.
Hơn 30 năm kể từ Đổi Mới, chính sách đổi mới kinh tế được áp dụng từ năm 1986, Việt Nam đã không ngừng theo đuổi giấc mơ trở thành một nước công nghiệp, nhưng điều đó vẫn còn rất xa vời. Việt Nam đã dựa vào nguồn lao động giá rẻ, vốn giúp giảm chi phí sản xuất, để thu hút đầu tư nước ngoài, thay vì công nghiệp hóa quy trình sản xuất.
Việc phát triển nông nghiệp thay vì trở thành hậu trường cho các quy trình công nghiệp của các nước công nghiệp khác, về cơ bản là công xưởng của họ, sẽ giúp Việt Nam giải quyết ba vấn đề lớn: an ninh lương thực, an ninh năng lượng và an ninh môi trường. Chỉ trong vòng 10 năm kể từ khi Việt Nam ban hành Nghị quyết về nông nghiệp, với các chính sách ưu đãi cho nông dân cũng như doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn, bao gồm cả việc tăng cường đào tạo nghề cho nông dân để nâng cao tay nghề, giá trị xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam đã tăng gấp bốn lần, đạt 40,5 tỷ USD vào năm ngoái.
Đối với một quốc gia gần 100 triệu dân, an ninh lương thực phải là mối quan tâm hàng đầu. Việc ưu tiên phát triển nông nghiệp thay vì công nghiệp sẽ hạn chế và giảm nhu cầu cung cấp năng lượng, từ đó cải thiện an ninh năng lượng và giảm thiểu rủi ro môi trường, đặc biệt là từ các dự án nhiệt điện than.
Ở cấp độ cao hơn, nông nghiệp hữu cơ thân thiện với môi trường và có thể tạo ra mối quan hệ công bằng cho tất cả các thành phần của hệ sinh thái. Nông nghiệp sạch và hữu cơ có thể góp phần ngăn ngừa ô nhiễm môi trường, điều mà nông nghiệp hóa học đã gây ra trong nhiều thập kỷ.
Với 65 phần trăm dân số sống ở nông thôn, Việt Nam có thể xem xét phát triển nông nghiệp như một cách để giải quyết xu hướng ngày càng tăng của những người rời bỏ quê hương ở nông thôn để ở lại và tìm kiếm việc làm ở các thành phố lớn.
Lần này, tôi mong muốn chính phủ và mỗi người dân Việt Nam hãy yêu ruộng lúa, quay lại với nông nghiệp, tiếp tục con đường của tổ tiên với một lối suy nghĩ mới.
Chỉ cần chính phủ quyết tâm phát triển nền nông nghiệp sạch, hữu cơ, chúng ta có thể lạc quan hơn về một tương lai tươi sáng cho nông sản và người nông dân Việt Nam, rằng Việt Nam sẽ là nơi kinh tế, xã hội và môi trường hòa hợp.
Đây là con đường đúng đắn cho Việt Nam. Việc phát huy thế mạnh truyền thống, đảm bảo an ninh lương thực và bảo tồn đất đai cùng các tài nguyên thiên nhiên khác cho các thế hệ tương lai là điều hợp lý, thay vì gây ô nhiễm và hủy hoại nó mãi mãi dưới danh nghĩa hiện đại hóa.
Theo Nguyen Dang Anh Thi